چین کشوری پهناوربا اوضاع گوناگون جغرافیایی وبا مساحتی معادل ایالات متحد آمریکا است. مرزهای سیاسی و فرهنگی این سرزمین، درپاره ای دورانها، دو برابرمرزهای کنونی بوده ونقاطی چون تبت، ترکمنستان چین(سینکیانگ)، مغولستان، منچوری وبخشهایی ازکره را در برمی گرفته است.
این کشور، چندین ریگزاربیابانی، رودهای خروشان، کوههای بلند، وکشتزارهای حاصلخیزدارد. چین شمالی، که عمدتاً دراطراف شهرپکن متمرکزشده است، آب وهوایی خشک ومعتدل متمایل به سرد دارد، ولی چین جنوبی مرطوب و گرمسیری است.
چین کنونی سرزمینی است وسیع با بیش از یک میلیارد جمعیت. شرق چین به وسیله دو رودخانه عظیم زرد رود و رود آبی که از غرب سرازیر می شود مشروب می گردد وبسیار حاصلخیز است. آب و هوا و آداب و رسوم و زبان در سرتاسر چین متفاوت است. چین شمالی سرد وخشک وچین جنوبی مرطوب و استوایی و گاه کوهستانی و مناسب برای ییلاق اهالی است. درغرب وشمال، صحراهای خشک گسترده است. مردم چین زراعت پیشه می باشند و معدن سنگ یشم از منابع عایدی آنها به شمار می رود.
تاریخ چین در حقیقت از سلطنت شانگ آغاز میگردد.هنر بزرگ دورۀ شانگ ساختن ظروف مفرغین مخصوص مراسم مذهبی بود، که بسیاری از آنها در مجموعه های سلطنتی تا امروز باقی مانده و به دست آمده اند.
اما تمدّن چینی از دوره ما قبل تاریخ شروع می شود. درهمان درّه رود زرد، مردمی در اعصار ما قبل تاریخ می زیسته اند که کشت برنج می دانسته اند واز سفالسازی و پارچه بافی اطلاع داشته اند.
مردم چین در دوران تاریخی به نیروهای طبیعی مانند ستاره وباد وباران اعتقاد داشتند. طرح اژدها از قدیم الایام یکی ازاصلی ترین موضوعهای هنر مردم چین بوده است وهمین طرح، بیرق امپراطوران چینی را هم زینت می داده است وشاید اژدها نیزازآغاز، مورد پرستش آنها بوده است. به هرصورت تمساحهایی که از رودهای عمده به کناره ها می آمده اند ونوید بهار و باران بودند شاید باعث به وجود آمدن طرح اژدهای افسانه ای در هنر چینی شده باشند. وهمچنین مرغ خیالی عنقا نیزکه نشان خورشید و درنتیجه سمبل حرارت و رستاخیز بوده مورد توجّه هنرمند چینی قرار داشته است.
دو اعتقاد مهم،همواره محوراعتقادهای اجتماعی مردم چین بوده است:
1- اهمیّت دادن به خاندان واعقاب وفدا کردن فرد در برابرخانواده
2- احترام به مردگان و اعتقاد به زمان گذشته بیش از آینده
کنفوسیوس فیلسوف (551-479 ق.م) در قرن پنجم قبل از میلاد مسیح، این اصول را که مبنای اخلاق و اجتماع چین قدیم بود، بنا نهاد امّا درست در همین اوان در ساحل رود آبی گروهی از چینیهای پیروان لا ئوتسه (570-490 ق.م) بر خلاف کنفوسیوس به فرد اهمیّت بیشتری می دادند و معتقد بودند که ابتدا باید فرد را شناخت تا بتوان میان فرد و نیروهای طبیعی تناسب ایجاد کرد. پیروان لائوتسه نیروهای طبیعی مانند: کوه ودریا و مه و ابر را می پرستیدند.
هنر چینی تا حدّ زیادی تحت تأثیر مذهب بودا و در خدمت این اعتقاد است و از طرف دیگر به علت طرز فکر خاصّ ملت چین، هنری است که به سنتها و راه و رسمهایی که از پیشینیان مانده است وفادار می باشد. در چین قدیم هنر، امری است نژادی نه فردی و طرز کارهنرمند بستگی دارد به فرا گرفتن کلّیۀ رموز و فنونی که گذشتگان به کار برده اند.
با وجودی که چینیها به گذشته علاقمند بودند،غالب آثارفلزی آنها از میان رفته است. از چین قدیم تنها آثار برنزی به صورت زنگها و جامها و صراحیها مانده است. روی زنگها با نوشته ها تزئین گردیده است. غالب این قبیل ظروف برای عبادت و در مواقع مهّم زندگی از قبیل مراسم عروسی و عزا به کار می رفته است.ظروفی از این قبیل که در خانواده ها حفظ می شده است غالباً دارای نقشهای: اژدها، مار، پرنده و... بوده است.
در معماری چینیها آنگاه که پس از مطالعات و تجارب زیاد به یک نقشه مناسب برای بنا، طبق ذوق خود رسیدند این سنّت را حفظ کردند. مصالح عمده در ساختمان بناهای چینی چوب بود،امّا سنگ نیز در سرزمین چین به وفور یافت می شد وبرای پل سازی و تأسیسات نظامی ازآن استفاده می کردند. آفت زلزله کمتر بنایی از چین باستان را برای ما نگاهداشته است امّا از نمونه های بعدی می توان اصول معماری چینی را استخراج کرد زیرا چنانکه گفتیم چینیها سنّت پرست بودند.
سبک اصلی معماری چینی، سبک چتری است که گویی دو یا سه چتر یا بیشتر بر روی هم قرار گرفته اند، یعنی بام، مدّور وچرخی بوده است و گاهی یک یا دو و حتّی سه بام به کارمی بردند. در حقیقت هر طبقه از بنا دارای بام بوده است. در فواصل این بامها ستون قرار می داده اند و میان ستونها را پر می کردند چنانکه از خارج ستونی به چشم نمی خورد. بامها غالباً از تخته، کاشی، و یا سفال بوده وبه رنگهای زیبا رنگ آمیزی می شده است.
بامهای سفالی قصرهای امپراطور، به رنگ زرد و بامهای مرم عادی به رنگ سبز یا آبی بوده و تزئینات بنا را غالباً طرح اژدها و عنقا تشکیل می داده است. ستونها و دیوارها با طلا و عاج و فلزات کنده کاری شده تزئین می گشته است.
غیر از ساختمان معابد، چینیها بناهای یادگاری به نام" پاگودا "به یادبود بودا می ساخته اند. سبک عمدۀ این بناها هم چتری بود. بعضی از این پاگوداها با عظمت و سیزده طبقه بوده و بعضی کوچکتر و باریکتر تأسیس شده است.
حجاری در چین قدیم بیشتر برای تزئین مقابر مردگان به کار می رفته است.در مقابر شاهان و امپراطوران چین همواره شیرهای سنگی بالدار مدفن را حفاظت می کرده اند.آنگاه که هنر چبنی و هندی با هم درآمیخت ومذهب بودا رواج یافت، چینیها به ساختن مجسمۀ بودا پرداختند و بودا را به شکل معلّم با دست بر افراشته و در حالت نشسته، نقش کردند.
در چین خط در حقیقت هنری است که از طبیعت به دور بوده، جنبۀ تزئینی بسیار قوی داشته و در عین حال ساده و مختصر بوده است.
خط چینی در واقع یک نوع خطّ تصویری است ، هنر نقّاشی چینی از خط آنها زاییده شده و همان خواص را نیز حفظ کرده است. نقاش همان مواد و ابزار کار خطاط را به کارمی برده است یعنی مرکب، پارچۀ ابریشمی، کاغذ، و قلم موهای ظریف.
هنر بزرگ دیگر مردم چین هنرتراش سنگ یشم است که در کوهستانهای غربی چین به وفورموجود است.مهارت چینیها درشکل بخشیدن و تراش این سنگ ، حیرت آوراست.آنها ابتدا اشکال رمزی و مذهبی می ساختند ولی بعدها انواع و اقسام اشیاء حتی کمربند مردگان از این سنگ ساخته شد.

منابع:
هنر در گذر زمان نوشته هلن گاردنر